ON/OFF | Spektakl | Tydzień Kultury Głuchych

Co?

Spektakl ON/OFF zaprasza do poznania Kultury Głuchych – jej historii, tradycji, zwyczajów i wartości – z perspektywy osób, dla których jest ona codziennym doświadczeniem. 

Twórczynie i twórcy przyglądają się temu, jak funkcjonuje mniejszość językowa w świecie zorganizowanym przede wszystkim według potrzeb słyszącej większości. Interesują ich nie tylko najbardziej widoczne bariery, ale też zwyczajne, codzienne sytuacje, w których spotykają się dwa języki i dwa odmienne sposoby komunikowania się. 

ON/OFF odwraca perspektywę, z której zwykle mówi się o głuchocie. Nie traktuje ciszy jako problemu wymagającego rozwiązania ani braku, który należałoby kompensować. Pokazuje ją jako element tożsamości kulturowej, a Polski Język Migowy jako pełnoprawny język komunikacji i sceny. Spektakl powstał z myślą zarówno o osobach Głuchych, jak i słyszących – spotkanie tych dwóch publiczności jest ważną częścią jego idei. 

Wydarzenie towarzyszy Festiwalowi Łódź Wielu Kultur 2026 w ramach odrębnego programu poświęconego Polskiemu Językowi Migowemu, Kulturze Głuchych i dostępności kultury. Poszerza tym samym festiwalowe rozumienie wielokulturowości o różnorodność języków, sposobów komunikacji i doświadczeń.

Kto?

Koncepcja i realizacja: Ewa Łukasiewicz

W spektaklu występują: Joanna Szpakowska-Jędraszczyk, Sebastian Jasitczak, Dima Valeiev, Damian Derdas i Krzysztof Michalak. 

Joanna Szpakowska-Jędraszczyk – tłumaczka Polskiego Języka Migowego od lat ściśle współpracująca z łódzkim oddziałem Polskiego Związku Głuchych. Szczególnie interesuje ją obecność PJM w sztuce i wydarzeniach na żywo. Ma również doświadczenie aktorskie – zagrała główną rolę w spektaklu Drugi pokój na podstawie dramatu Zbigniewa Herberta. 

Sebastian Jasitczak – propagator Kultury Głuchych i Polskiego Języka Migowego, przewodnik miejski, edukator i tłumacz. Prowadzi spacery po Łodzi w PJM, działa na rzecz dostępności kultury i przestrzeni publicznej oraz rozwija obecność języka migowego w teatrze – zarówno poprzez tłumaczenie cieniowe, jak i udział w spektaklach, w których PJM staje się pełnoprawnym językiem sceny. Twórca bloga „Zacznij migać ;)”. 

Damian Derdas – student projektowania graficznego i fotografii, zainteresowany sztuką, fotografią i malarstwem. Jest osobą Głuchą, a ON/OFF stanowi dla niego nowe doświadczenie teatralne i możliwość rozwijania własnej praktyki artystycznej. 

Krzysztof Michalak – aktor amator przez całe życie związany z Teatrem Powszechnym w Łodzi, gdzie zawodowo pracował jako stolarz. W latach 1982–2001 działał w Teatrze Pantomimy przy łódzkim oddziale Polskiego Związku Głuchych, z którym występował w Polsce i za granicą. ON/OFF jest jego powrotem na scenę. 

Ewa Łukasiewicz – aktorka, reżyserka i edukatorka, absolwentka Wydziału Aktorskiego PWSFTviT im. Leona Schillera w Łodzi, współzałożycielka i współtwórczyni Teatru Szwalnia. W swojej praktyce łączy teatr, dokument i działania edukacyjne, podejmując tematy pamięci indywidualnej i zbiorowej, tożsamości kulturowej, przestrzeni oraz współczesnych kontekstów społecznych. 

Dla kogo?

Spektakl powstał zarówno z myślą o osobach Głuchych, jak i słyszących i nie ma ograniczeń wiekowych. Zapraszamy wszystkich, którzy chcą poznać Kulturę Głuchych nie jako temat opowiadany z zewnątrz, lecz jako żywą kulturę posiadającą własny język, historię, humor i sposoby budowania wspólnoty. To propozycja również dla osób, które dotąd niewiele wiedzą o PJM czy doświadczeniu Głuchych – ON/OFF nie wymaga wcześniejszego przygotowania, lecz zaprasza do spotkania i poznania innej perspektywy. 

Dlaczego warto?

Festiwal Łódź Wielu Kultur opiera się na przekonaniu, że różnorodność miasta i współczesnego społeczeństwa tworzą nie tylko różne pochodzenia, tradycje czy religie, ale również języki i sposoby doświadczania świata. ON/OFF pozwala potraktować Kulturę Głuchych właśnie w ten sposób – nie jako zagadnienie związane wyłącznie z dostępnością czy niepełnosprawnością, ale jako kulturę mniejszości językowej posiadającą własną historię, wartości i praktyki społeczne.

Szczególnie ważne jest to, że spektakl tworzą wspólnie osoby Głuche i słyszące. Spotkanie nie polega więc na jednostronnym „przybliżaniu świata Głuchych” słyszącej publiczności, lecz na stworzeniu wspólnej przestrzeni, w której różne języki i doświadczenia mogą funkcjonować na równych prawach. Humor pozwala przy tym opowiedzieć o codziennych napięciach i nieporozumieniach bez dydaktyzmu. ON/OFF pokazuje, że prawdziwa dostępność nie oznacza wyłącznie usuwania barier – zaczyna się od uznania, że nie istnieje jeden oczywisty sposób komunikowania się i uczestniczenia w kulturze.

Dostępność

Spektakl jest dostępny w polskim języku migowym i został pomyślany zarówno dla publiczności Głuchych, jak i słyszącej. 

Wydarzenie odbywa się w Centrum Dialogu w Sali teatralno-kinowej, wyposażonej w pętlę indukcyjną. Budynek Centrum Dialogu jest przystosowany dla osób z niepełnosprawnością ruchową. Posiada szerokie, nieautomatyczne drzwi wejściowe, dostępną toaletę i windę. Sala teatralna znajduje się na parterze, ma podjazd, na widowni są miejsca dla osób na wózkach. Przed budynkiem znajduje się duży parking, z wyznaczonymi miejscami do parkowania dla osób z niepełnosprawnością. Do budynku i audytorium można wejść z psem asystującym i psem przewodnikiem. W budynku znajduje się system nawigacji dźwiękowej ToTuPoint. Wjazd na parking od ulicy Wojska Polskiego. W pobliżu znajdują się przystanki autobusowe i tramwajowe: Wojska Polskiego/Centrum Dialogu, Wojska Polskiego/Sporna.

Partnerzy

Teatr Szwalnia, PZG Oddział Łódzki

Zdjęcia

fot. Teatr Szwalnia, mat. prasowe