Goście | (w) 4 STRONY ŚWIATA | sztuka

Co?

Są w mieście miejsca, które choć nigdy nie stały się oficjalnymi instytucjami kultury, przez lata pełniły podobną funkcję. Prywatne mieszkania i pracownie bywają przestrzeniami spotkań, rozmów, eksperymentów i artystycznego fermentu – małymi wspólnotami tworzonymi nie przez program czy regulamin, ale przez ludzi i łączące ich relacje.

Jednym z takich miejsc jest Studio 18 – mieszkanie i pracownia Andrzeja Chętki przy skrzyżowaniu ulic Narutowicza i Polskiej Organizacji Wojskowej. Od lat spotykają się tu artyści, przyjaciele i osoby związane z łódzką kulturą. A każdy, kto choć raz trafił do Studio 18, zapewne zapamiętał widok z okna na zachodnią perspektywę ulicy Narutowicza.

Raz w roku, 11 września około godziny 18:15, samo mieszkanie przygotowuje niezwykły spektakl. Promień zachodzącego słońca prześlizguje się pomiędzy futrynami kolejnych pomieszczeń, trafia w lustro, a następnie zostaje odbity w stronę otworu w ścianie wypełnionego czerwonymi luksferami. Światło rozszczepia się w centralnej części mieszkania, tworząc efekt przypominający zorzę polarną. Zjawisko trwa około pół godziny i od lat jest rodzajem prywatnego rytuału tego miejsca.

Ale Studio 18 ma również własną, nieco absurdalną geografię. W latach 80. Andrzej Chętko naniósł współrzędne swojego mieszkania na powierzchnię ulicy przed domem, a następnie opublikował je w magazynie „Kalejdoskop”. Zainterweniowała cenzura: jedynki zastąpiono siódemkami. Drobna zmiana cyfr wystarczyła, żeby punkt na mapie przesunął się z Łodzi do syberyjskiego Omska. Po 1989 roku Chętko, Piotr Bikont i Krzysztof Miller postanowili potraktować pomyłkę całkiem serio – wsiedli do kolei transsyberyjskiej i ruszyli pod wskazany przez cenzurę adres.

Podczas Festiwalu ta historia stanie się punktem wyjścia do działania Ignacego Tybora. Artysta zwróci się ku przestrzeni znajdującej się bezpośrednio pod oknami Studio 18 – osobliwej, uszkodzonej powierzchni dawnej fontanny, przywodzącej na myśl realizacje Richarda Serry czy Marcela Duchampa.

Wydarzenie jest częścią akcji „Goście” Galerii Czynnej, w ramach której odbędzie się również koncert performatywny „U Bielasa”

Kto?

Andrzej Chętko – urodzony w 1951 roku grafik, typograf, projektant książek, artysta intermedialny i wykładowca Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi. W swojej praktyce łączy projektowanie z animacją, wideo i poezją wizualną. Jego prace znajdują się m.in. w zbiorach MoMA w Nowym Jorku. Współtworzył łódzkie inicjatywy kulturalne, jest laureatem Nagrody Ministra Kultury oraz odznaki „Za Zasługi dla Miasta Łodzi”.

Ignacy Tybor – urodzony w 1999 roku w Łodzi malarz, grafik i rysownik, absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi i Atenach. Tworzy prace abstrakcyjne i figuratywne, chętnie łącząc obraz ze słowem. Współtworzy kolektyw Tyra i działa jako kurator.

Galeria Czynna (Marcin Polak, Łukasz Ogórek, Tomasz Załuski) – partyzanckie przedsięwzięcie samoorganizacyjne i alterinstytucjonalne.

Dla kogo?

Zapraszamy osoby zainteresowane sztuką współczesną, historią łódzkiej awangardy i kontrkultury, ale także wszystkich, którzy lubią odkrywać miasto poprzez miejsca zazwyczaj niedostępne dla publiczności. Nie trzeba znać historii Studio 18 ani twórczości Andrzeja Chętki, Ignacego Tybora czy działalności Galerii Czynnej. To wydarzenie może być właśnie pierwszym spotkaniem z miejscem, które pokazuje, że historia kultury powstaje nie tylko w muzeach, galeriach i teatrach, lecz również w prywatnych mieszkaniach, przy kuchennych stołach i podczas spotkań ludzi, którzy chcą robić coś razem.

Dlaczego warto?

Festiwal Łódź Wielu Kultur pyta nie tylko o to, jakie kultury tworzą miasto, lecz również gdzie i w jaki sposób powstają wspólnoty. Galeria czynna i Studio 18 pozwalają przyjrzeć się jednej z najmniejszych ich skal, prywatnemu mieszkaniu, które dzięki gościnności, relacjom i wieloletniej obecności kolejnych osób stało się ważnym punktem na nieformalnej mapie łódzkiej kultury.

Historia współrzędnych prowadzących z Łodzi do Omska nadaje temu spotkaniu jeszcze jeden wymiar. Przypadkowa ingerencja cenzury zmieniła się po latach w podróż, a polityczny absurd – w artystyczne działanie. Lokalność Studio 18 okazuje się więc przewrotnie połączona z czterema stronami świata czego dotyczyć będzie realizacja Ignacego Tybora.

W czasach niepewności takie mikrowspólnoty nabierają szczególnego znaczenia. Przypominają, że kultura może powstawać oddolnie, bez wielkich struktur i instytucjonalnego zaplecza – wszędzie tam, gdzie istnieje gotowość do spotkania, wymiany myśli i wpuszczenia innych do własnej przestrzeni.