Projektowanie małych monumentalnych form rzeźbiarskich | mastercalss dla studentów ASP

Co?

Kogo i co wybieramy do upamiętnienia? Kto decyduje o tym, jakie postaci, wydarzenia i wartości zasługują na pomnik? I co zrobić z monumentami, kiedy zmienia się polityczny i społeczny kontekst, w którym powstały – zachować je, przekształcić, a może obalić?

Te pytania staną się punktem wyjścia do rezydencji artystycznej Ali Savashevich – białoruskiej artystki mieszkającej i pracującej we Wrocławiu. W swojej twórczości Savashevich zajmuje się pamięcią zbiorową i osobistą, traumą oraz sposobami konstruowania tożsamości w społeczeństwach naznaczonych doświadczeniem autorytaryzmu i patriarchatu. Podczas rezydencji uruchomi grupowy proces namysłu nad polityką pamięci i rolą pomników w przestrzeni publicznej. 

Jednym z jego elementów będzie Uczestniczki i uczestnicy przyjrzą się temu, jak forma, skala i usytuowanie rzeźby wpływają na jej odbiór, a następnie stworzą własne obiekty z kartonu i innych prostych materiałów. Punktem wyjścia będzie pytanie o to, co sami chcielibyśmy dzisiaj upamiętnić i w jaki sposób można opowiedzieć o tym za pomocą rzeźby. 

Powstałe podczas warsztatów prace zostaną następnie udostępnione publiczności Festiwalu w Centrum Dialogu. Rezydencja nie kończy się więc na pracy artystki z zamkniętą grupą – jej rezultat staje się zaproszeniem do szerszej rozmowy o tym, komu i czemu stawiamy pomniki.

Rezydencja nawiązuje do wystawy „Na krawędzi chaosu”. Rzeźbę Ali Savashevich „Nieznany” można oglądać w Centralnym Muzeum Włókiennictwa w Łodzi w ramach wystawy od 18 września 2026 do 4 kwietnia 2027 roku. 

Kto?

Ala Savashevich – białoruska artystka mieszkająca i pracująca we Wrocławiu. Studiowała w Państwowej Akademii Sztuk Pięknych w Mińsku i Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, a od 2021 roku jest doktorantką Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. 

W swojej praktyce bada pamięć zbiorową i osobistą, traumę oraz procesy kształtowania tożsamości w społeczeństwach naznaczonych autorytaryzmem i patriarchatem. Szczególne miejsce zajmuje w jej twórczości refleksja nad pracą kobiet i kobiecą cielesnością. Posługuje się różnymi mediami – od form monumentalnych, przez wideo, po działania performatywne – badając także możliwości ciała jako narzędzia ekspresji i oporu. 

W 2021 roku otrzymała Nagrodę Fundacji Sztuki Polskiej ING podczas Warsaw Gallery Weekend. W 2024 była nominowana do Paszportów „Polityki”, a w 2025 została laureatką Nagrody Sztuki im. Marii Anto i Elsy von Freytag-Loringhoven oraz Wrocławskiej Nagrody Artystycznej w kategorii Sztuki Wizualne. 

Dla kogo?

Część warsztatowa skierowana jest do osób w wieku 18–26 lat, w szczególności studentek i studentów Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi. Warsztaty mają być okazją do eksperymentowania z samą ideą monumentalności – zastanowienia się, czy wynika ona z rozmiaru obiektu, czy raczej ze znaczenia, które mu nadajemy.

Publiczna prezentacja efektów warsztatów jest natomiast otwarta dla festiwalowej publiczności i może zainteresować wszystkich, którzy chcą przyjrzeć się temu, jak młode osoby myślą dziś o pamięci, historii i potrzebie upamiętniania.

Dlaczego warto?

Pomniki nigdy nie są neutralnymi elementami miejskiego krajobrazu. Pokazują nie tylko to, co dana wspólnota pamięta, lecz także co uznaje za warte pamiętania – i komu przyznaje prawo do reprezentowania własnej historii. Dlatego zmiany polityczne tak często prowadzą również do sporów o monumenty – ich burzenie, usuwanie, przenoszenie albo nadawanie im nowych znaczeń.

W przypadku Ali Savashevich pytanie to nabiera szczególnego znaczenia. Jej praktyka wyrasta z namysłu nad pamięcią społeczeństw ukształtowanych przez autorytaryzm i patriarchat oraz nad tym, w jaki sposób zbiorowa historia wpisuje się w indywidualne doświadczenie i ciało. „Pomnikowanie” przesuwa jednak ciężar z analizy istniejących monumentów na możliwość stworzenia własnych. Zamiast pytać wyłącznie, które pomniki należałoby zachować albo obalić, uczestnicy zostają postawieni przed bardziej podstawowym pytaniem – co sami uznajemy dzisiaj za godne upamiętnienia?

To szczególnie interesujące w kontekście Festiwalu Łódź Wielu Kultur. Pamięć zbiorowa nie składa się z jednej opowieści, podobnie jak miasto nie posiada jednej historii. Tworzą ją doświadczenia różnych grup, pokoleń i społeczności – także tych, których obecność przez lata pozostawała poza oficjalnymi narracjami. Projektowanie pomnika staje się więc ćwiczeniem z wyobraźni społecznej, próbą zastanowienia się, jak wyglądałaby przestrzeń publiczna, gdybyśmy mogli na nowo zdecydować, czyje historie i jakie wartości powinny być w niej widoczne.

Paradoks „małej monumentalnej formy” dobrze podważa przy tym samą logikę pomnika. Monumentalność nie musi oznaczać wielkości, ciężaru ani trwałości. Może wynikać ze znaczenia, symbolu i historii, którą chcemy przekazać. 

Partner

Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi

Dostępność

Wydarzenie odbędzie się w sali spotkań na 1 piętrze Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi.

Budynek Centrum Dialogu jest przystosowany dla osób z niepełnosprawnością ruchową. Posiada szerokie, nieautomatyczne drzwi wejściowe, dostępną toaletę i windę. Sala teatralna znajduje się na parterze, ma podjazd, na widowni są miejsca dla osób na wózkach. Przed budynkiem znajduje się duży parking, z wyznaczonymi miejscami do parkowania dla osób z niepełnosprawnością. Do budynku i audytorium można wejść z psem asystującym i psem przewodnikiem. W budynku znajduje się system nawigacji dźwiękowej ToTuPoint. Wjazd na parking od ulicy Wojska Polskiego. W pobliżu znajdują się przystanki autobusowe i tramwajowe: Wojska Polskiego/Centrum Dialogu, Wojska Polskiego/Sporna.