CRYING / TRYING | instalacja wideo i performans

Co?

 „CRYING/TRYING” to projekt stworzony specjalnie dla Festiwalu Łódź Wielu Kultur przez Daniela Kotowskiego – jednego z najbardziej wyrazistych współczesnych polskich artystów, działającego na styku performansu, wideo i instalacji. Jego twórczość wyrasta z doświadczenia osoby Głuchej i konsekwentnie podważa myślenie o głuchocie w kategoriach braku czy niepełnosprawności. W jego pracach kultura Głuchych pojawia się jako odrębna perspektywa budowana przez język, komunikację, tożsamość i własne sposoby wytwarzania wiedzy. W 2026 roku Kotowski, wspólnie z Bogną Burską, reprezentował Polskę na 61. Międzynarodowej Wystawie Sztuki Biennale w Wenecji. 

Punktem wyjścia do nowej pracy jest postać Stefana Napierskiego (1899–1940), urodzonego jako Stefan Marek Eiger – poety, eseisty, tłumacza i krytyka literackiego żydowskiego pochodzenia. Jego biografia na kilka sposobów splata się z Łodzią – był mężem poetki i tłumaczki Ireny Tuwim, a jego matka, Diana Eiger z domu Silberstein, pochodziła ze znanej łódzkiej rodziny przemysłowców. Ważnym, przez wiele lat przemilczanym wymiarem życia Napierskiego była jego homoseksualność – doświadczenie, którego w ówczesnych warunkach społecznych nie mógł otwarcie i w pełni przeżywać. 

Kotowski odnajduje w poezji Napierskiego „romantyczny nadmiar” – rozpacz, samotność, niespełnienie i poczucie piętna. Interesuje go jednak nie tylko cierpienie, ale także zawarty w nim potencjał komunikacyjny – krzyk kierowany ku światu, próba zaznaczenia własnej obecności oraz napięcie między potrzebą bycia sobą a koniecznością ukrywania własnej prawdy. 

Centralnym gestem „CRYING/TRYING” staje się płacz. Kotowski przygląda mu się jako przestrzeni pomiędzy bezsilnością i działaniem, poddaniem się rzeczywistości i próbą jej zmiany. Silne emocje przestają być tutaj czymś, co należy zamaskować ironią, dystansem czy „eleganckim narzekaniem”. Płacz może odsłonić to, co zazwyczaj pozostaje ukryte – i właśnie dlatego może stać się początkiem działania. 

Szczególne znaczenie ma miejsce realizacji pracy. Performans powstał w nieczynnym basenie łódzkiej YMCA przy ul. Moniuszki – przestrzeni stworzonej dla wody, która po jej zniknięciu utraciła swoją pierwotną funkcję. Pusty basen staje się więc nie tylko scenografią, ale częścią opowieści o braku, śladzie i możliwości nadania istniejącej przestrzeni nowego znaczenia. 

Kto?

Daniel Kotowski – artysta i performer. Jego praktyka koncentruje się wokół doświadczenia Głuchych, języka i komunikacji, a także biowładzy i biopolityki. W swoich działaniach bada granice cielesności oraz możliwości ekspresji poza dominującym porządkiem mowy. 

• Kuratorka: Agata Siwiak
• Film, montaż: Michał Dobrucki (TBC)
• Film, dźwięk: Kuba Szkudlarek (TBC)
• Oświetlenie: Jan Grouzer
• Kostium: Paweł Włodarski
• Konsultacje choreograficzne: Alicja Czyczel
• Impostacja głosu: Kamil Dominiak
• Konsultacje queerstoryczne: Marta Zdanowska
• Producentka: Marta Olejniczak 

Dla kogo?

„CRYING/TRYING” kierujemy do osób zainteresowanych sztuką współczesną, performansem, historią Łodzi, kulturą Głuchych oraz nieoczywistymi i przez lata marginalizowanymi biografiami jej mieszkańców. To także propozycja dla tych, których interesują kwestie tożsamości, komunikacji, ekspresji emocjonalnej i społecznych norm określających, które sposoby wyrażania siebie uznajemy za właściwe, a które za „nadmierne”. Praca może szczególnie rezonować z doświadczeniem osób żyjących w napięciu pomiędzy potrzebą wyrażenia siebie a presją ukrywania, kontrolowania lub normalizowania własnych emocji i tożsamości. 

Dlaczego warto?

„CRYING/TRYING” w bardzo ciekawy sposób splata kilka wątków ważnych dla Festiwalu Łódź Wielu Kultur – historię miasta, żydowskie dziedzictwo, queerową pamięć, kulturę Głuchych oraz pytanie o to, czyje doświadczenia mogą stać się częścią wspólnej opowieści. Zamiast traktować te perspektywy jako osobne historie, Kotowski szuka tego, co może wydarzyć się na ich przecięciu.

Szczególnie istotny jest gest przywrócenia pamięci o Stefanie Napierskim. Artysta nie rekonstruuje jego biografii ani nie próbuje mówić w jego imieniu. Interesuje go raczej napięcie, które rozpoznaje w jego twórczości pomiędzy pragnieniem ujawnienia siebie a koniecznością ukrywania części własnej tożsamości. W ten sposób historyczne doświadczenie Napierskiego spotyka się ze współczesną praktyką Głuchego artysty, który sam konsekwentnie pyta o dominujące normy komunikacji, cielesności i widzialności.

To bardzo bliskie idei Festiwalu rozumienie wielokulturowości – nie jako katalogu stabilnych tożsamości, ale jako przestrzeni, w której krzyżują się języki, biografie, pamięci i doświadczenia. „CRYING/TRYING” przypomina również, że historia miasta składa się z tego, co zostało zapisane i upamiętnione, ale także z tego, co przez lata pozostawało niewypowiedziane.

Płacz staje się w tym kontekście gestem politycznym. Nie oznacza jedynie bezradności wobec rzeczywistości, ale pozwala przekroczyć narzucone sposoby mówienia o sobie. To moment, w którym coś dotąd ukrywanego staje się widzialne – i właśnie dlatego może rozpocząć zmianę.

Dostępność

Wydarzenie jest dostępne zarówno dla osób g/Głuchych, jak i słyszących.

Instalacja i performans odbywają się w przestrzeni nieczynnego basenu YMCA przy ul. Moniuszki 4a. Budynek nie jest dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnością ruchową. 

Zdjęcia

Daniel Kotowski na basenie YMCA, fot. HaWa